ชื่อหน่วยการเรียนรู้  หน่วยที่ 6.   เกณฑ์ในการประเมินผลงานดนตรี
มาตรฐานการเรียนรู้/ตัวชี้วัด
ศ.2.1 ม.5/6
สร้างเกณฑ์สำหรับประเมินคุณภาพการประพันธ์และการเส่นดนตรีของตนเองและผู้อื่นได้อย่างเหมาะสม

MUSIC online
ศ32101
จัดทำโดย นายพีระพงษ์   ตรีศาสตร์

หลักเกณฑ์การประเมินคุณภาพทางดนตรีไทยและสากล *
คุณภาพเสียงเครื่องดนตรีไทย

          เครื่องดนตรี คือ เครื่องมือที่ทำให้เกิดเสียงเป็น ทำนองและใช้บรรเลงเป็นเพลงได้ เครื่องดนตรีแต่ละชนิด อาจมี ระดับเสียงที่ตายตัว หรือปรับเสียงได้ตามมาตรฐาน เสียงดนตรี นอกจากนั้นบรรดาเครื่องที่ให้เสียงสำหรับ กำกับจังหวะ ในการบรรเลงดนตรี ก็ถือว่าเป็น เครื่องดนตรี
          ประเทศไทยนั้น ได้รับอิทธิพล ทางด้าน การร้องการดนตรี มาจาก หลายประเทศ เช่น อินโดนีเซีย จีน อินเดีย และอีกหลายๆ ประเทศ โดย เครื่องดนตรีไทยนั้น สามารถแบ่ง ออกเป็น 4 ประเภท ได้แก่ประเภทดีด เช่น จะเข้ กระจับปี่ ประเภทสี เช่น ซอด้วง ซออู้ ซอสามสาย พิณน้ำเต้า ประเภทตี เช่น กรับ ระนาด ฆ้อง ฉาบ กลอง ฉิ่ง และประเภทเป่า เช่น ปี่ ปี่ชวา ขลุ่ยเพียงออ ขลุ่ยหลีบ เป็นต้น
          การศึกษาเรื่องราวของดนตรี เป็นการค้นหาหลักฐานสืบประวัติได้ยาก เพราะดนตรีเป็นการเลียนเสียงธรรมชาติ จึงเป็นการยากที่จะใช้เครื่องมือต่างๆ บันทึกเสียงดนตรีเหล่านั้นไว้เป็นหลักฐาน และในสมัยก่อนยังไม่มีผู้ประดิษฐ์เครื่องบันทึกเสียงขึ้น นอกจากจะมีผู้จดจำทำนองเพลงต่าง ๆ ขึ้นแล้วยอมถ่ายทอดให้คนอื่นได้ฟังเพลงนั้นบ้าง โดยเฉพาะ ดนตรีไทยนั้น ได้มีการบันทึกไว้ ตั้งแต่สมัยกรุงสุโขทัย เป็นต้นมา ซึ่งสมัยนั้น มีลักษณะเป็นการ ขับลำนำ และการร้องเล่นในวรรณคดี เรื่องไตรภูมิพระร่วง จะใช้เครื่องดนตรีในการเล่น ได้แก่ ฆ้อง กลอง แตร สังข์ ฉาบ พิณ บัณเฑาะว์ มโหระทึก ปี่ไฉน กรับ กังสดาล ระฆัง และซอ
          ดนตรีไทย มีการบันทึกเป็นโน้ตตัวเลขเป็นครั้งแรก เมื่อสมัยรัชกาลที่ 6 โดยการคิดขึ้นของหลวงประดิษฐ์ไพเราะ ในการถ่ายทอดเพลง ถ้าไม่ใช่ศิษย์รักจริงๆ ครูก็ไม่ถ่ายทอดให้ ในที่สุดเพลงนั้นก็ตายไปกับครู เพลงที่เหลืออยู่ก็ มักไม่ปรากฏหลักฐานแน่
สำหรับวงดนตรีไทยนั้น จะแบ่งออกเป็นประเภทต่างๆ ตาม ลักษณะของการบรรเลง และระเบียบของการเล่นตั้งแต่ อดีตจนถึงปัจจุบัน จะมีอยู่ 3 ประเภท ซึ่งก็คือ วงปี่พาทย์ วงเครื่องสาย และวงมโหรี
          ในด้านลักษณะท่าทีในการเล่นดนตรีไทย ก็จะมีลักษณะ ที่เป็นเอกลักษณ์ ที่ไม่เหมือนกับชาติอื่น โดยสามารถที่จะบ่งบอกได้ถึง ความเป็นเอกลักษณ์ ของความเป็นไทย ซึ่งในการขับร้อง รวมไปถึง ทำนองของเพลง จังหวะการเล่น จะสามารถรับรู้ถึงอารมณ์ ของผู้ร้องผู้เล่นได้เป็นอย่างดี อีกทั้งในการบรรเลงเพลงไทยนั้น ไม่ได้มีการกำหนดกฎเกณฑ์ที่ตายตัว ดังนั้นถ้าฟังการบรรเลงเพลงไทยถึงแม้จะเป็น เพลงเดียวกัน แต่ทำนองอาจจะไม่ซ้ำกันก็ได้
คุ ณ ภ า พ เ สี ย ง ด น ต รี ไ ท ย
          นอกจากคนเรามี ความต้องการ อาหาร เพื่อให้สามารถ ดำรงชีวิตอยู่ได้ แล้วมนุษย์ยัง มีความต้องการ อาหารอีก แบบหนึ่งซึ่งก็คือ อาหารทางใจ อาหารทางตา อาหารทางหู และอาหารทางสมองอีกด้วย ซึ่งอาหารประเภทหลังนี้ เป็นสิ่งที่จะช่วยให้ เกิดความบันเทิง อีกทั้งยังสามารถ ขัดเกลา ให้มนุษย์มีจิตใจที่ดีงาม ได้อีกด้วย ซึ่งอาหารที่ว่านี้ก็คือ ศิลปะการขับร้อง การเล่นดนตรี นั่นเอง
วงดนตรีไทย มีประโยชน์มากมาย อาทิเช่น ช่วยให้ ผ่อนคลาย ทำให้เกิดความสามัคคีในหมู่คณะ เนื่องจาก ในการเล่นดนตรี ต้องมีการเล่นกันหลายๆ คน ทั้งนักร้อง นักดนตรี ต้องมีสมาธิและ ที่สำคัญต้องมีความสามัคคีกัน เพื่อให้เกิดการ สร้างงานที่มีคุณภาพ
          นอกจากดนตรีจะช่วยสร้าง ความสามัคคีแล้วยัง ช่วยให้มนุษย์ มีวัฒนธรรม ซึ่งก็คือ คนที่แต่งเนื้อร้อง หรือนักประพันธ์เพลงต้องยึดหลักเกณฑ์ ที่มีระเบียบวินัย และคำสอนต่างๆ สอดแทรกลงใน เนื้อหาของเพลง เพื่อให้คนฟังได้คิดตาม และยึดเป็นหลัก ในการคิดทำสิ่งที่ดีงาม ต่อไป
          ปัจจุบันมีนักร้อง นักดนตรี มากมาหลายภาษา และถ้าเรามีการชื่นชอบบทเพลง ซึ่งบางครั้งก็ฟังไม่รู้เรื่อง แต่ชอบจังหวะ ของบทเพลงก็จะทำให้ เราได้มีการฝึกฝน และหัดร้อง จนสามารถที่จะเรียนรู้ถึง เนื้อหาของเพลงได้ จึงเป็นการ ฝึกภาษา ไปอย่างอัตโนมัติ
คุณภาพของเครื่องดนตรีสากล
เครื่องสาย(string Instruments)
เครื่องดนตรีประเภทเครื่องสายเกิดเสียงโดยการทำให้สายสั่นสะเทือน มีทั้งการดีด เช่น ลูท ฮาร์ป แมนโดลิน และแบนโจ ส่วนเครื่องดนตรีในตระกูลไวโอลิน เช่น ไวโอลิน วิโอลา เชลโล และดับเบิลเลส เกิดเสียงได้ทั้งการดีด และการสีโดยใช้คันชัก สายของเครื่องดนตรีประเภทนี้ มีทังสายที่ทำมาจากเส้นลวด เส้นเอ็น หรือเส้นไหม นำมาขึงให้ตึง ความดังของเสียงขึ้นอยู่กับรูปร่าง และวัสดุที่นำมาใช้ทำกะโหลกเครื่องดนตรี กะโหลกทำหน้าที่เป็นตัวขยายเสียงที่เกิดขึ้นจากการสั่นสะเทือนของสายเครื่องดนตรีประเภทเครื่องสายที่นำมาใช้ในการประสมวงดนตรีในปัจจุบันมีดังนี้
ไวโอลิน(Violin) คือ เครื่องดนตรีที่กำเนิดเสียงในระดับสูง เป็นเครื่องดนตรีในตระกูลของไวโอลิน มีทั้งหมด ชนิด คือ ไวโอลิน วิโอลา เชโล และดับเบิลเบส เครื่องดนตรีใน ตระกูลไวโอลิน คือ เครื่องดนตรีหลักที่ใช้ในวงออร์เคสตร้า ลำตัวไวโอลินทำด้วยไม้ มี สาย ตั้งเสียงต่างกันในระดับคู่ และ ปกติจะเล่นโดยใช้คันชักสีที่สายให้สั่นสะเทือน แต่บางครั้งก็จะใช้นิ้วดีด เพื่อให้เกิดเสียงสั่น ไวโอลินจะต้องวางบนไหล่ข้างซ้ายของผู้เล่น แล้วใช้คางหนีบไว้ไม่ให้เคลื่อนที่ มือขวาของผู้เล่นใช้สีสายไวโอลินด้วยคันชัก โดยทั่ว ๆ ไปคันชักจะทำด้วยหางม้า ชาวอิตาเลี่ยนที่ได้ชื่อว่า เป็นผู้ที่ผลิตไวโอลินได้อย่างยอดเยี่ยม เมืองที่มีชื่อเสียงในการผลิตไวโอลินคือ ตระกูลที่มีชื่อเสียงในการผลิตจะมีอยู่ ตระกูล คือ Amat , Stradivari , Guarneri

วิโอลา ( Viola) วิโอลาเป็นเครื่องดนตรีในตระกูลไวโอลินเช่นกัน ขนาดใหญ๋กว่าไวโฮลินเล็กน้อย ช่วงเสียงของวิโอลา อยู่ในระดับเสียงอัลโต ลำตัวของวิโอลาทำด้วยไม้มี สายวิโอลาจะเล่นโดยการใช้คันชักสีที่สาย บางโอกาสจะใช้นิ้วดีด ตำแหน่งของวิโอลาจะอยู่ลักษณะเดียวกับไวโอลีน ต้องวางไว้บนไหล่ซ้ายของผู้เล่น แล้วใช้คางหนีบเครื่องดนตรีไว้ไม่ให้เคลื่อนที่ คันชักจับด้วยมือขวา คุณภาพเสียงของวิโอลาจะไม่สดใสเหมือนเสียงของไวโอลิน มีลักษณะเสียงเหมือนเสียงนาสิก

เชลโล ( Cello) หรือ วิโอลอนเชลโล เป็นเครื่องดนตรีที่อยู่ในตระกูลไวโอลิน แต่มีขนาดยาวและใหญ่กว่าไวโอลินเป็น เท่าโดยประมาณ ลำตัวของเชลโลทำด้วยไม้ มี สาย ตั้งเสียงห่างกันในระยะคู่ โน้ตสำหรับเชลโลบันทึกด้วยกุญแจเสียงเอฟ ระดับเสียงต่ำกว่าไวโอลิน คุณภาพเสียงทุ้มลึกกว่าไวโอลิน เชลโลสามารถเล่นด้วยวิธีสีและวิธีดีด เช่นเดียวกับไวโอลิน ในขณะที่เล่นต้องนั่งใช้เข่าหนีบให้เชลโลอยู่ระหว่างขาทั้งสอง

แบนโจ (Benjo)  เป็นเครื่องดนตรีประเภทเครื่องสาย เล่นด้วยวิธีดีดด้วยนิ้วมือ หรือ ดีดด้วยเพล็คทรัม นิยมเล่นในกลุ่มนักร้อง นักดนตรีชาวอเมริกัน แล้วเผยแพร่สู่ทวีปยุโรปกล่องเสียงของแบนโจจะเหมือนกับหน้ากลองมีหนังลูกวัวขึงปิดอยู่ คาดรอบหรือวงรอบด้วยไม้หรือด้วยเหล็ก เพื่อให้หนังตึงมีหมุดยึดสาย เช่นเดียวกับสกีตาร์ คอแบนโจมีแฟรทคั่นอยู่เหมือนกับคอชองกีตาร์ สายของแบนโจมีจำนวนตั้งแต่ หรือ สาย โดยทั่วไป

แมนโดลิน (mandorin) เป็นเครื่องสายที่ให้เสียงระดับเสียงสูง ผู้เล่นจะใช้เพล็คทรัม หรือ ปิ๊ก ดีดไปทีสาย โดยใช้เทคนิคการดีดแบบ ทรีโมโล คือการดีดสายขึ้นลงอย่างรวดเร็วติดต่อกันเพื่อให้เกิดเสียงสั่นรั่ว แมนโดลินเป็วนเครื่องดนตรีในตระกูลลูท เป็นของชาวอิตาเลียน มีอยู่ มีความยาว 2 ฟุต เป็นที่รู้จักทั่วไป มีสายทั้งหมด สาย จะตั้งสายเป็นคู่ๆ คู่ ตั้งสายเหมือนไวโอลิน ในระยะขั้นคู่ มีขนาดใหญ่กว่าใช้สาย คู่ สายคอชองแมนโดลิวนชนิดนี้มีเฟลทคั่นอยู่ประมาณ เฟลท สามารถให้เสียงแบบครึ่งเสียงได้
                         หลักเกณฑ์การให้คะแนน
1.เทคนิคความสามารถและทักษะในการบรรเลง 30 คะแนน
2.ความยากง่ายของบทเพลง 20 คะแนน
3.เทคนิคในการขับร้องและเสียงประสาน 10 คะแนน
4.ความไพเราะและความกลมกลืนของเสียง 20 คะแนน
5.บุคลิกภาพการแต่งกาย สีสันและการแสดงออก 20 คะแนน คะแนนรวม 100 คะแนน

หลักเกณฑ์การประเมินคุณภาพดนตรีไทยและสากล
1. ทฤษฎีและองค์ประกอบของดนตรี
-เครื่องหมายและสัญลักษณ์ทางดนตรี
โน้ตบทเพลงไทย อัตราจังหวะสองชั้น
โน้ตสากลในกุลแจซอลและฟาในบันไดเสียง C Major
2. ดนตรีต่างวัฒนธรรม
-เสียงร้องและเสียงดนตรีในบทเพลงจากวัฒนธรรมต่างๆ
วิธีการขับร้อง
เครื่องดนตรีที่ใช้
3. การขับร้อง/การบรรเลงดนตรี
-การร้องและการบรรเลงเครื่องดนตรี
บทเพลงพื้นบ้าน
บทเพลงปลุกใจ
บทเพลงไทยเดิม
บทเพลงประสานเสียง 2 แนว
บทเพลงรูปแบบ ABA
บทเพลงประกอบการเต้น
4. วงดนตรีสร้างสีสัน
วงดนตรีพื้นเมือง
วงดนตรีไทย
วงดนตรีสากล
5. อารมณ์เพลง
-การถ่ายทอดอารมณ์ของบทเพลง
จังหวะกับอารมณ์เพลง
ความดัง-เบากับอารมณ์เพลง
ความแตกต่างของอารมณ์เพลง
6. เพลงพาเพลิน
-การนำเสนอบทเพลงที่ตนสนใจ
7. บทเพลงคุณภาพ
-การประเมินคุณภาพของบทเพลง
คุณภาพด้านเนื้อหา
คุณภาพด้านเสียง
คุณภาพด้านองค์ประกอบดนตรี
8. รู้รักษาเครื่องดนตรี
-การใช้และบ ารุงรักษาเครื่องดนตรีสากล
9. ภูมิปัญญาดนตรี
-บทบาทและอิทธิพลของดนตรี
บทบาทดนตรีในสังคม
อิทธิพลของดนตรีในสังคม
-องค์ประกอบของดนตรีในแต่ละวัฒนธรรม
สื่อ / วัสดุอุปกรณ์
1. วีดีทัศน์ ดนตรีไทย-สากล
2. แผนภูมิการจัดวงดนตรีไทย-สากล
3. แถบบันทึกเสียง เครื่องดนตรีไทย-สากล
4. แถบบันทึกเสียงการขับร้องเพลงไทยประเภทต่างๆ
5. แถบบันทึกเสียงการขับร้องเพลงสากลประเภทต่างๆ
6. เครื่องประกอบจังหวะ
7. อังกะลุง
8. เครื่องฉายภาพข้ามศีรษะ
9. เอกสารประกอบการเรียน
10. ใบงาน
แหล่งอ้างอิง
ศูนย์การเรียนดนตรีนาฏศิลป์
ห้องสมุดดนตรี
หอสมุดแห่งชาติ
Internet
ศูนย์ศิลปะไทยดี http://www.thai-d.com/art